Schaamte en wat je er mee kan
Rikko geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag te lezen en te beluisteren. Vanaf 31 augustus 2026 vanaf de Peacewalk (www.peacewalk.info)
Tekst onder afbeelding
zonsopgang bij ons onderkomen in Topolj
Schaamte en wat je er mee kan – PopUpGedachte donderdag 17 september 2026
Helemaal niks natuurlijk. Schaamte is een drama. Schaamte kromt je in jezelf, zoals de beroemde definitie van Luther is als het gaat over zonde. Een in jezelf gekromd zijn. Een uiterst ongemakkelijke houding. Er is geen uitweg, het is donker, de spieren doen pijn en de longen krijgen maar mondjesmaat lucht. Breek daaruit, richt je op, laat je niks aanpraten, je hoeft je niet te schamen.
Maar zo makkelijk gaat dat natuurlijk niet. Schaamte komt niet uit het hoofd, schaamte is geen wiskunde. Die je oplost met een betere vergelijking, een rekenmachine of een slimme formule waardoor opeens de spieren zouden ontspannen, het hoofd zich opricht, verse lucht de longen instroomt, het bloed zich weer in beweging zet en de mens op adem komt. Dat wil je wel, je gunt het jezelf, de ander. Maar het zit dieper, in de emotie – in onberedeneerde overtuigingen. Ga er maar aanstaan.
We hebben geleerd om ons over van alles te schamen. Over huid of uiterlijk, over dik of dun, over haargroei of juist niet, over luid zijn of juist stil, over saai zijn of lomp, over dingen vergeten, over gevoelens van verlangen, er is zoveel. En de leermeesters van schaamte zijn er vele. In je opvoeding zijn er bewust en onbewust signalen die je opvangt over schaamte, de kerk is een plek waar gesproken wordt over zonde – en dat we ons mogen schamen, moeten schamen. De activist die roept dat iedereen zich moet schamen, omdat je vliegt, omdat je niet de straat op gaat, omdat je vlees eet – niet elke activist en die hoeft zelfs niet eens iets te zeggen. De leefstijl van de een brengt onbewust schaamte bij de ander.
Wat kun je ermee? Is er een weg? Anders dan de twee die ik al ken. Waarbij de één veel te makkelijk zegt: je hoeft je niet te schamen, kom nou. Waardoor je niet alleen je schaamt, maar je ook nog geneert – ja toch, schaamt – voor het feit dat je je toch echt schaamt. Of de ander, die vaak innerlijke stem; die hardnekkig je schaamte blijft aanpraten.
Vandaag in de tekst van de dag staat dit. Over de vrouw in de stad wiens gedrag over de tong gaat en die van de rabbi uit Nazareth ergens iets anders verwacht. Die daarom inbreekt in een bijeenkomst van mannen van statuur en status en met de moed der wanhoop Jezus de voeten wast. De tafelgasten spreken er schande van, Jezus zegt dit: “Daarom zeg Ik u: haar zonden zijn haar vergeven, al waren ze vele, want zij heeft veel liefde betoond. Aan wie weinig wordt vergeven, hij betoont weinig liefde.' Daarop sprak Hij tot haar: 'Uw zonden zijn vergeven.' De medeaanliggenden vroegen zich af: 'Wie is deze man, die zelfs zonden vergeeft?' Jezus zei tot de vrouw: 'Uw geloof heeft u gered: ga in vrede.'
Zonden. Het blijft een moeilijke categorie. Er kwam pas een beetje lucht in mijn denken erover toen ik besefte dat schaamte niet alleen door de kerk werd aangepraat, met haar taal over zonde, maar dat vrienden die rabiate atheïsten waren de hele kerk niet nodig hadden om zich schuldig te voelen, dat lukte zonder ook heus wel. Schaamte is overal.
Waar die kerk of die rabbi wel voor nodig is, misschien, is een uitweg. Een route naar een plek van genade waar schaamte en schuld zuivere proporties krijgen en er juist ruimte is voor vergeving. Zonder voorwaardes, enkel dat je er bent, dat je met liefde tevoorschijn komt. En een beetje geloof hebt dat er mogelijk voor jou, met die hele rambam aan bagage, ook ruimte is. Twijfelend, maar hoopvol. En die wordt niet beschaamd in de ruimte van de Eeuwige.
Als ik afdaal in de dingen waar ik me echt voor schaam – waarbij dik of dun zijn of luid of saai in het niet vallen. En daarmee op de proppen durf te komen in het licht van de Eeuwige. Dat ik er te vaak niet ben als het nodig is, dat ik mensen onrecht heb gedaan, dat ik… enfin, je kent het wel. En dan durf te geloven dat daarvoor ruimte is, voor dat falen, voor dat niet kunnen en niet weten. Dat er, inderdaad, vergeving is. Een knuffel, een omarming, begrip en liefde. En dat ik dan, enigszins kwetsbaar, het weer mag proberen. Wat wél kan, en wat ik zo graag zou willen. Want dat soort schaamte is een ingang naar verlangen. Ik zou zo graag iemand zijn die… En daar dan maar weer stapjes in zetten, eventueel met knikkende knieën. Daar gaat dit verhaal over denk ik. In elk geval vandaag. Dat er verlossing is, een opgericht hoofd. Niet uit eigen wilskracht, maar omdat iemand de hand op de gekromde schouder legt en zegt: ik weet het. Het is ook klote. Maar er is ook weer een nieuwe dag. En ik hou van je. Met alles wat je bent.
Dat denk ik. Een gedachte die nog veel meer woorden nodig heeft misschien maar de dag begint. Genoeg zo. Voor nu en voor vandaag: Vrede gewenst, en vrijheid. Met mogelijk barsten in je ziel, maar met die steun in je rug. Vrede, en alle goeds.
