Nieuwe oude lijnen
Rikko geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag te lezen en te beluisteren.
Tekst onder afbeelding
Nieuwe oude lijnen – PopUpGedachte maandag 15 juni 2026
We gingen naar een voorstelling, mijn vrouw en ik en een vriendin met wie we al zolang optrekken. We zijn het lang niet altijd eens, zeker niet als het om maatschappelijke vraagstukken gaat en dit was nogal een maatschappelijk-geëngageerde voorstelling. En ze gaf me een boekje, net voordat het begon. Sommige mensen zijn zo goed in cadeautjes. Ik heb weleens iets gelezen over talen van liefde – en dat cadeautjes geven daar één van is? Ik wil heel graag Arabisch leren nog én deze taal, die van cadeautjes. Want die heb ik echt niet onder de knie. Zij wel. En dan ook nog een boekje waarvan ik me afvraag of zij het overal mee eens is – maar ze weet dat het koren op mijn molen is. Sterker nog; het is radicaler op vrede, dan waarvoor ik durf te gaan staan. Het is van Tolstoy, die vind dat de kerk het christendom nauwelijks tot niet heeft begrepen. Die allerlei dogma’s als onbegrijpelijk en minder revelant aan de kant schuift en vindt dat je moet beginnen – zoals in elk boek – bij wat duidelijk te begrijpen is. En alles wat obscuur of moeilijker te duiden is, daarna in het licht van die heldere statements te proberen in te passen. En één van de teksten die onontkoombaar duidelijk zijn en waar heel de christenheid van in de stoel gaat schuiven, op zoek naar een uitweg, is precies de tekst die vanochtend op het katholieke leesrooster staat om te lezen. Voor de PopUpGedachte pak ik in alle vroegte dat leesrooster en ga dan op zoek naar een zin die eruit springt. Om dan vervolgens te gaan schrijven. Nadat ik dit weekend wat tijd had voor Tolstoy’s boekje, was deze zin onontkoombaar:
In die tijd zei Jezus tot zijn leerlingen: Gij hebt gehoord dat er gezegd is: Oog om oog, tand om tand.
Maar ik zeg u geen weerstand te bieden aan het onrecht, doch als iemand u op de rechterwang slaat, keer hem dan ook de andere toe.
Ik heb deze wel vaker ontleed als vorm van niet-gewelddadig verzet. Dat je het patroon doorbreekt. Dat de ander die slaat verwacht dat je afdruipt, of terugslaat. En daarmee je het wereldbeeld van het recht van de sterkste bevestigt. Maar Tolstoy gaat nog even wat verder. Hij zegt dat er grond was voor het gebruik van welke vorm van geweld dan ook op basis van de Oudtestamentische tekst; voor leger, voor militairen, voor een rechtvaardige oorlog. Alles moest proportioneel zijn – oog om oog, tand om tand. Dus niet dat iemand je een tand uitslaat en dat je die ander dan van het leven mag beroven. Of dat iemand stenen gooit en je die dan vervolgens jaren in een onmenselijke cel mag stoppen. Om maar iets te noemen. Oog om oog, tand om tand – helder, eerlijk, recht. Jezus zegt; dat geldt niet meer. Blijkbaar kunnen we het niet, of wordt daardoor de wereld niet beter, of wat dan ook. Géén weerstand, andere wang, niet je recht halen.
Tolstoy verwijst naar een belangrijke denker, Adin Ballou, geboren in 1803. Een man die consequent dit principe doordacht en erover schreef. Die van doorslaggevende invloed is geweest op Ghandi. En dus op zovelen die de weg van niet-gewelddadig verzet kozen. Adin schrijft een kleine vraag-en-antwoord les hierover, waarin onder andere dit staat:
De voorschriften – oog om oog, tand om tand – waar Jezus het over heeft komen uit Genesis, Exodus, Leviticus en Deuteronomium. Iemand die z’n naaste dood of verwondt doet kwaad. Om zulk kwaad te bestrijden over vernietigen, moet degene die het kwaad gedaan heeft, gestraft worden met de dood of een persoonlijke verwonding. Een wond voor een wond, moord voor moord, marteling voor marteling, kwaad voor kwaad. Dat hebben de profeten en Mozes verkondigd. Maar Christus verwerpt dit alles. ‘Maar ik zeg jullie’, zo staat er, ‘dat u zich niet verzet tegen het kwaad.’ Wat eerst was gerechtvaardigd is nu verboden. En hij wordt heel concreet, deze Adin:
“mag iemand doden of verwonden uit zelfverdediging?”
Nee
“Mag iemand vechten in een oorlog of binnenlandse dreiging>”
Nee. Je kunt niet deelnemen aan oorlog of oorlogsvoorbereiding. Je kunt niet in wapens handelen. Je mag niet zelf kwaad met kwaad vergelden, noch door anderen.
“Waar ligt de belangrijkste betekenis van dit principe
Omdat alleen zo het mogelijk is om het kwaad bij de wortel te verwijden, zowel uit ons eigen hart als dat van onze naaste. Dit principe verbied dat te doen waardoor het kwaad zichzelf vermenigvult in de wereld. Degene die enen ander aanvalt en beledigt, brengt haat naar boven, de wortel van alle kwaad. Een ander beledigen omdat die ons beledigd heeft, met als reden kwaad te verwijderen, is eigenlijk het herhalen van het kwaad – naar jezelf en de ander. Kwaad kan niet door kwaad worden uitgedreven. Werkelijk verzet tegen het kwaad, is je niet verzetten tegen het kwaad. Dat dood en uiteindelijk vernietigt het kwaad. “
Een deel van mij verzet zich tegen elke zin uit dit boekje. En een deel van mij wordt erdoor gegrepen. Wat een cadeau. Voorlopig ga ik hier wel even mee worstelen – op deze lange route naar het leren waar vrede over gaat. En wat christendom dan daar eventueel over te zeggen heeft. Juist in een tijd waarin het opnieuw gebruik wordt voor uitsluiting, geweld, racisme en meer. Ik ga dit boekje eens zorgvuldig lezen. The Kingdom of God and Peace Essays, door Leo Tolstoy.
Voor nu en voor vandaag. Vrede gewenst. En alle goeds.
(en zoveel dank voor alle support in de crowdfunding! Nog één dag te gaan en al óver het eerste doel heen! Mocht je nog geen kans hebben gezien of graag nog meedoen: heel graag! We gaan een jaar mee met de Peacewalk, geen idee wat dat gaat brengen. Alle support welkom! www.rikko.nl)
Lees de teksten van de dag die als inspiratie dienden voor deze PopUpGedachte
Abonneer je hier op de dagelijkse melding in Whatsapp of Signal:
